Słuch – jak działa narząd słuchu i jego rola w rozwoju dziecka
Słuch jest niezbędnym elementem w procesach porozumiewania się mową. U małego dziecka słuch pozwala w naturalny sposób przyswajać mowę. Od początku życia daje poczucie bezpieczeństwa, związku ze światem zewnętrznym, umożliwia niemowlęciu rozróżnianie otaczających go dźwięków, przez które identyfikuje otoczenie. Rozróżnienie głosu bliskich, rodziców, rodzeństwa, nauka dźwięków stale towarzyszących życiu niemowlęcia jest podstawą prawidłowego rozwoju zarówno intelektualnego jak i psychicznego dziecka. Prawidłowy słuch pozwala mu na zachowanie właściwej równowagi emocjonalnej. Badanie słuchu zatem powinno być jednym z najważniejszych badań w poszczególnych etapach rozwoju każdego dziecka. Podstawową funkcją narządu słuchu, z medycznego punktu widzenia, jest odbiór fal akustycznych, następnie przetwarzanie ich, aż po przekazywanie impulsów do ośrodków słuchowych w centralnym układzie nerwowym. Słuch pełni u człowieka również bardzo ważną funkcję społeczną, czyli wiąże się ze zdolnością mówienia i słyszenia mowy innych, umożliwiając kontakt werbalny z pozostałymi członkami społeczeństwa. Dzięki zmysłowi słuchu mamy zdolność orientacji w przestrzeni oraz przystosowania się do otoczenia. Słuch odpowiedzialny jest za rozpoznawanie zjawisk i obiektów, na podstawie wydawanych przez nie dźwięków. Zdrowe ucho, odbiera dźwięki dobiegające z otoczenia w paśmie częstotliwości od 16 do ok 20 000Hz o natężeniach od 0 do 120 dB, jest też przystosowane do swobodnego odbioru mowy dźwiękowej zawierającej się w paśmie częstotliwości od ok 80 do ok 10 000 Hz o natężeniu zawierającym się w przedziale od 30 do 60 dB (są to warunki typowe do kontaktu komunikacyjnego). Najważniejszą konsekwencją niedosłuchu jest opóźniony rozwój mowy. U dziecka z niedosłuchem dochodzi do nieprawidłowego rozwoju myślenia, mowy, języka i nierównomiernego rozwoju psychofizycznego. Prawidłowy słuch jest niezbędny do wykształcenia w układzie nerwowym fizjologicznych procesów integracyjnych i wytworzenia mowy wewnętrznej. Opóźnienie rozwoju psychicznego może być następstwem niedosłuchu, ale też zaburzenia słuchu mogą występować u dzieci z wielorakimi uszkodzeniami. Niemowlę z niedosłuchem jest spokojniejsze od rówieśników – dużo śpi, a mało gaworzy. Niedosłuch rozwijający się w okresie postlingwalnym powoduje, że dziecko jest roztargnione, nie spełnia poleceń niepopartych gestem, nie reaguje lub reaguje z opóźnieniem na głos matki. W okresie szkolnym takie dziecko jest nieuważne, nie przyswaja materiału, patrzy na usta nauczyciela, powoduje to w konsekwencji trudności w nauce. Zarówno przejściowy jak i trwały niedosłuch prowadzi do deprywacji słuchowej. W czasie, gdy bodźce nie docierają lub docierają w ograniczonym stopniu, ograniczony zostaje rozwój wyższych funkcji słuchowych. Zaburzone może zostać przetwarzanie słuchowe, rozumienie mowy w szumie, uwaga i pamięć słuchowa oraz wiele innych. Problem powstaje, gdy przy prawidłowym odbiorze dźwięku w strukturach obwodowych (ucho) nie jest on w pełni wykorzystany (na poziomie centralnego układu nerwowego). Zaburzone jest przetwarzanie dźwięków, a nie słyszenie. W takiej sytuacji również wskazana jest rehabilitacja narządu słuchu. Warto zgłosić się po wsparcie do poradni pedagogiczno-psychologicznej. Zalecane są również różnego rodzaju treningi słuchowe, m.in. metodą Tomatisa, Johansena czy Neuroflow.

Na co rodzice powinni zwrócić uwagę?
Prawidłowy wynik badania przesiewowego po urodzeniu nie gwarantuje, że słuch taki będzie zawsze. W późniejszym okresie na dziecko działają liczne czynniki, które mogą spowodować niedosłuch. Ważne jest świadomość, że jeżeli dziecko nie reaguje na głośne dźwięki, nie reaguje na własne imię, przestaje gaworzyć po 7. miesiącu życia lub nie gaworzy około 12 miesiąca, a około 18 miesiąca jeszcze nie mówi, to jak najszybciej należy skontaktować się z lekarzem audiologiem lub otolaryngologiem dziecięcym w celu oceny wydolności narządu słuchu. Alarmującym sygnałem dla rodziców powinny być sytuacje, w których dziecko np. podgłaśnia swoje ulubione bajki czy telewizor. Również konieczność kilkakrotnego powtórzenia polecenia, zanim dziecko zareaguje (potoczne „wszystko mu trzeba mówić trzy razy”) wcale nie musi być spowodowane tym, że dziecko jest nieuważne. Może to oznaczać, że dziecko nie słyszy tych komunikatów.

Rodzaje badań słuchu
Badania słuchu można podzielić na obiektywne i subiektywne:
- badanie słuchu obiektywne – tego typu badanie wykonuje się za pomocą aparatury, która nie wymaga współpracy z pacjentem, ponieważ nie wpływa on na jego ostateczny wynik. Obiektywne badanie słuchu to np. tympanometria czy otoemisja akustyczna.
- badanie słuchu subiektywne – przeprowadzane jest z udziałem pacjenta, np. prosty test słuchu, audiometria tonalna, audiometria wysokoczęstotliwościowa.

Jak dbać o słuch?
W codziennym życiu jesteśmy zasypywani natłokiem dźwięków o różnych poziomach częstotliwości. Czasami dźwięki są tak głośnie, że mogą powodować uszkodzenie słuchu. Słuch to delikatny narząd, który łatwo można uszkodzić. Powtarzające się w dłuższym okresie czasu głośne dźwięki, stopniowo i systematycznie niszczą słuch, czego nawet nie odczuwamy i nie zauważamy. Istnieje wiele środowisk pracy, które wymagają stosowania ochrony słuchu. Muzycy potrzebują ochrony dla swoich uszu, podobnie jak motocykliści i pływacy.  Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z faktu, że narażenie na działanie dźwięków przy 85dB lub powyżej, może wpływać na słuch w sposób trwały. Ważne jest, aby wiedzieć, że można chronić swój słuch za pomocą prostych, ale skutecznych środków
zapobiegawczych. Jeśli niepokoi nas jakość słyszenia (nas samych lub kogoś z naszego otoczenia) należy niezwłocznie udać się do specjalisty – otolaryngologa lub audiologa.

Co można zrobić, aby chronić słuch?
Należy pamiętać, że można podjąć środki zapobiegawcze, które pomogą chronić nasz słuch:
- Skrócenie czasu, w którym jesteśmy narażeni na wysoki poziom hałasu
- Zmniejszenie głośności w telefonach, smart fonach i innych urządzeniach muzycznych
- Unikanie jednoczesnego używania zbyt wielu hałaśliwych urządzeń w domu
- Korzystanie z urządzeń, które emitują niski poziom hałasu
- Unikanie przebywania w pobliżu źródła hałasu
- Stosowanie ochrony słuchu podczas pracy ze sprzętem emitującym wysoki poziom hałasu
- Dbałość o pełne wyleczenie zapaleń ucha u dziecka – ostrego i wysiękowego.
Wysiękowe zapalenia ucha często nie jest bolesne dla dziecka i dlatego może nie być od razu zauważone przez opiekunów.

opracowała
Małgorzata Jaczewska

Pliki cookie ułatwiają świadczenie naszych usług. Korzystając z naszych usług, zgadzasz się, że używamy plików cookie.