Prawidłowy słuch a rozwój dziecka


Słuch – jak działa narząd słuchu i jego rola w rozwoju dziecka

Słuch jest niezbędnym elementem w procesach porozumiewania się mową. U małego
dziecka słuch pozwala w naturalny sposób przyswajać mowę. Od początku życia daje
poczucie bezpieczeństwa, związku ze światem zewnętrznym, umożliwia niemowlęciu
rozróżnianie otaczających go dźwięków, przez które identyfikuje otoczenie.
Rozróżnienie głosu bliskich, rodziców, rodzeństwa, nauka dźwięków stale
towarzyszących życiu niemowlęcia jest podstawą prawidłowego rozwoju zarówno
intelektualnego jak i psychicznego dziecka. Prawidłowy słuch pozwala mu na
zachowanie właściwej równowagi emocjonalnej. Badanie słuchu zatem powinno być
jednym z najważniejszych badań w poszczególnych etapach rozwoju każdego dziecka.
Podstawową funkcją narządu słuchu, z medycznego punktu widzenia, jest odbiór fal
akustycznych, następnie przetwarzanie ich, aż po przekazywanie impulsów do
ośrodków słuchowych w centralnym układzie nerwowym. Słuch pełni u człowieka
również bardzo ważną funkcję społeczną, czyli wiąże się ze zdolnością mówienia
i słyszenia mowy innych, umożliwiając kontakt werbalny z pozostałymi członkami
społeczeństwa.
Dzięki zmysłowi słuchu mamy zdolność orientacji w przestrzeni oraz przystosowania się
do otoczenia. Słuch odpowiedzialny jest za rozpoznawanie zjawisk i obiektów, na
podstawie wydawanych przez nie dźwięków. Zdrowe ucho, odbiera dźwięki dobiegające
z otoczenia w paśmie częstotliwości od 16 do ok 20 000Hz o natężeniach od 0 do 120
dB, jest też przystosowane do swobodnego odbioru mowy dźwiękowej zawierającej się
w paśmie częstotliwości od ok 80 do ok 10 000 Hz o natężeniu zawierającym się
w przedziale od 30 do 60 dB (są to warunki typowe do kontaktu komunikacyjnego).
Najważniejszą konsekwencją niedosłuchu jest opóźniony rozwój mowy. U dziecka z
niedosłuchem dochodzi do nieprawidłowego rozwoju myślenia, mowy, języka i
nierównomiernego rozwoju psychofizycznego. Prawidłowy słuch jest niezbędny do
wykształcenia w układzie nerwowym fizjologicznych procesów integracyjnych i
wytworzenia mowy wewnętrznej. Opóźnienie rozwoju psychicznego może być
następstwem niedosłuchu, ale też zaburzenia słuchu mogą występować u dzieci z
wielorakimi uszkodzeniami. Niemowlę z niedosłuchem jest spokojniejsze od
rówieśników – dużo śpi, a mało gaworzy. Niedosłuch rozwijający się w okresie
postlingwalnym powoduje, że dziecko jest roztargnione, nie spełnia poleceń
niepopartych gestem, nie reaguje lub reaguje z opóźnieniem na głos matki. W okresie
szkolnym takie dziecko jest nieuważne, nie przyswaja materiału, patrzy na usta
nauczyciela, powoduje to w konsekwencji trudności w nauce.

Zarówno przejściowy jak i trwały niedosłuch prowadzi do deprywacji słuchowej. W
czasie, gdy bodźce nie docierają lub docierają w ograniczonym stopniu, ograniczony
zostaje rozwój wyższych funkcji słuchowych. Zaburzone może zostać przetwarzanie
słuchowe, rozumienie mowy w szumie, uwaga i pamięć słuchowa oraz wiele innych.
Problem powstaje, gdy przy prawidłowym odbiorze dźwięku w strukturach obwodowych
(ucho) nie jest on w pełni wykorzystany (na poziomie centralnego układu nerwowego).
Zaburzone jest przetwarzanie dźwięków, a nie słyszenie. W takiej sytuacji również
wskazana jest rehabilitacja narządu słuchu. Warto zgłosić się po wsparcie do poradni
pedagogiczno-psychologicznej. Zalecane są również różnego rodzaju treningi
słuchowe, m.in. metodą Tomatisa, Johansena czy Neuroflow.

Na co rodzice powinni zwrócić uwagę?

Prawidłowy wynik badania przesiewowego po urodzeniu nie gwarantuje, że słuch taki
będzie zawsze. W późniejszym okresie na dziecko działają liczne czynniki, które mogą
spowodować niedosłuch. Ważne jest świadomość, że jeżeli dziecko nie reaguje na
głośne dźwięki, nie reaguje na własne imię, przestaje gaworzyć po 7. miesiącu życia lub
nie gaworzy około 12 miesiąca, a około 18 miesiąca jeszcze nie mówi, to jak najszybciej
należy skontaktować się z lekarzem audiologiem lub otolaryngologiem dziecięcym w
celu oceny wydolności narządu słuchu. Alarmującym sygnałem dla rodziców powinny
być sytuacje, w których dziecko np. podgłaśnia swoje ulubione bajki czy telewizor.
Również konieczność kilkakrotnego powtórzenia polecenia, zanim dziecko zareaguje
(potoczne „wszystko mu trzeba mówić trzy razy”) wcale nie musi być spowodowane
tym, że dziecko jest nieuważne. Może to oznaczać, że dziecko nie słyszy tych
komunikatów.

Rodzaje badań słuchu.

Badania słuchu można podzielić na obiektywne i subiektywne:

 badanie słuchu obiektywne – tego typu badanie wykonuje się za pomocą
aparatury, która nie wymaga współpracy z pacjentem, ponieważ nie wpływa on
na jego ostateczny wynik. Obiektywne badanie słuchu to np. tympanometria czy
otoemisja akustyczna.
 badanie słuchu subiektywne – przeprowadzane jest z udziałem pacjenta, np.
prosty test słuchu, audiometria tonalna, audiometria wysokoczęstotliwościowa.

Jak dbać o słuch?

W codziennym życiu jesteśmy zasypywani natłokiem dźwięków o różnych poziomach
częstotliwości. Czasami dźwięki są tak głośnie, że mogą powodować uszkodzenie
słuchu. Słuch to delikatny narząd, który łatwo można uszkodzić. Powtarzające się w
dłuższym okresie czasu głośne dźwięki, stopniowo i systematycznie niszczą słuch,
czego nawet nie odczuwamy i nie zauważamy. Istnieje wiele środowisk pracy, które
wymagają stosowania ochrony słuchu. Muzycy potrzebują ochrony dla swoich uszu,
podobnie jak motocykliści i pływacy. 
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z faktu, że narażenie na działanie dźwięków przy
85dB lub powyżej, może wpływać na słuch w sposób trwały. Ważne jest, aby wiedzieć,
że można chronić swój słuch za pomocą prostych, ale skutecznych środków
zapobiegawczych.
Jeśli niepokoi nas jakość słyszenia (nas samych lub kogoś z naszego otoczenia) należy
niezwłocznie udać się do specjalisty – otolaryngologa lub audiologa.

Co można zrobić, aby chronić słuch?

Należy pamiętać, że można podjąć środki zapobiegawcze, które pomogą chronić nasz
słuch:
 Skrócenie czasu, w którym jesteśmy narażeni na wysoki poziom hałasu
 Zmniejszenie głośności w telefonach, smart fonach i innych urządzeniach
muzycznych
 Unikanie jednoczesnego używania zbyt wielu hałaśliwych urządzeń w domu
 Korzystanie z urządzeń, które emitują niski poziom hałasu
 Unikanie przebywania w pobliżu źródła hałasu
 Stosowanie ochrony słuchu podczas pracy ze sprzętem emitującym wysoki
poziom hałasu
 Dbałość o pełne wyleczenie zapaleń ucha u dziecka – ostrego i wysiękowego.
Wysiękowe zapalenia ucha często nie jest bolesne dla dziecka i dlatego może
nie być od razu zauważone przez opiekunów.

opracowała
Małgorzata Jaczewska